को नाम अनुबन्ध-लोपः?

संस्कृत-गङ्गा-धारा

को नाम अनुबन्ध-लोपः?

(व्रजेश मिश्रः ज्ञातुम् ईहते ; १५-१२-२००९)

 

 

अनु=पश्चात् बद्ध्यते इति अनुबन्धः। अर्थात् इत्सञ्ज्ञक-वर्णाः। तेषां लोपः अनुबन्ध-लोपः।

आचार्येण १/३/२ तः १/३/८ पर्यन्तम् (१)वर्णानाम् इत्-सञ्ज्ञा कृता ;

१/३/९ तम-सूत्रेण च तेषां विहित-इत्-सञ्ज्ञकानां (२)लोपः आदिष्टः।

उभय-कार्ययोः समेकितं नाम वर्तते ’अनुबन्ध-लोप’ इति।

वैयाकरणैः लाघव-वशात् अयं शब्दः प्रयुज्यते ।

पाणिनिना अस्य शब्दस्य प्रयोगः न कृतः॥