खलपूः (प्रथमा-एकवचन)इति सिद्धौ “खलपू स्”-इति जाते “हल्ड्याब्भ्यो दीर्घात् सुतिस्यपृक्तं हल्” इत्यनेन सूत्रेण (दीर्घान्त खलपू एत्यस्य पश्चात् सु-इत्यस्य अपृक्त )सकारस्य किमर्थं लोपः न भवति ?( कृतिः जिज्ञासते-२९-११-२००९)प्रतिस्पन्दः– खलपू शब्दः न हलन्तः न ङ्यन्तः न आबन्तः। सूत्रे दीर्घशब्दः ङ्यन्त-आबन्तयोः विशेषणम् । केवलं दीर्घत्वम् सुलोपाय न अलम्। ङ्यन्त-आबन्तौ यदा दीर्घौ तदैव सुलोपः।दीर्घशब्दः ङ्यन्त-आबन्तयोः विशेषणम् दत्तम् [...]
Archive for नवम्बर, 2009
Posted in असन्देहार्थं चाध्येयम्....., परिभाषा, शब्दसाधुत्वम्, सूत्रचर्चा, tagged अङ्गाधिकारः(६/४तः७/४), छात्रा, प्रश्नः, विधिसूत्रम्, सुबन्तः on नवम्बर 30, 2009 | Leave a Comment »
अपवादाः बलीयांसः भवन्ति –”
Posted in असन्देहार्थं चाध्येयम्....., परिभाषा, tagged छात्रा, प्रश्नः, व्यर्थता? on नवम्बर 30, 2009 | Leave a Comment »
“ क्रोष्टा” सिद्धौ कथं “ऋदुशनस्पुरुदंशोऽनेहसां च(७/१/९४)” सूत्रं “ऋतो ङिसर्वनामस्थानयोः(७/३/११०)” इति सूत्रं बाधितुं शक्नोति ! “ऋतो ङिसर्वनामस्थानयोः(७/३/११०)” इति सूत्रं तु “ऋदुशनस्पुरुदंशोऽनेहसां च(७/१/९४)” इति सूत्रात् पश्चात् अस्ति अतएव बलीयः अपि ! किम् “ऋदुशनस्पुरुदंशोऽनेहसां च(७/१/९४)” अपवाद सूत्रं अस्ति? अतएव बलीयः ? अपवादाः अल्पदेश-व्याप्तिमन्तः , उत्सर्गाः पुनः अधिक-देश-व्यापिनः। उभौ च समान-विषयकाः। पश्यतु अत्र – “ऋदुशनस्पुरुदंशोऽनेहसां च(७/१/९४)” सु-मात्र-विषयः,“ऋदुशनस्पुरुदंशोऽनेहसां च [...]
उपधादीर्घभेदः कस्मात्??
Posted in असन्देहार्थं चाध्येयम्....., शब्दसाधुत्वम्, सूत्रचर्चा, tagged अङ्गाधिकारः(६/४तः७/४), प्रश्नः, विधिसूत्रम्, सुबन्तः on नवम्बर 28, 2009 | 3 Comments »
कर्ता-कर्तारौ इति भवति तथा पिता-पितरौ इति। किं कारणम् अस्य भेदस्य?
उपधा-दीर्घ:….
Posted in असन्देहार्थं चाध्येयम्....., शब्दसाधुत्वम्, सूत्रचर्चा, tagged अङ्गाधिकारः(६/४तः७/४), प्रश्नः, विधिसूत्रम्, सुबन्तः on नवम्बर 27, 2009 | 3 Comments »
पितृ-शब्दे पितन्+सु इति जाते ; कर्तृ-शब्दे च कर्तन्+सु इति जाते उपधा-दीर्घकरम् सूत्रं समानम् उत भिन्नम्?
“कर्ण…..”
Posted in असन्देहार्थं चाध्येयम्....., संज्ञाप्रकरणम्, सूत्रचर्चा, tagged प्रश्नः, संज्ञाः on नवम्बर 26, 2009 | 2 Comments »
“कर्ण” इति शब्दे रकार-णकारयोः मध्ये किम्? संयोगः अथवा संहिता ।
स्वतन्त्रः पाणिनिः…..
Posted in व्याकरणप्रशस्तयः, हस शाब्दिक !!, tagged श्लोकः, सूक्तयः on नवम्बर 26, 2009 | Leave a Comment »
पाणिनेर्न नदी गङ्गा यमुना न स्थली नदी।नरः स्वातन्त्र्यमापन्नो यदिच्छति करोति तत्॥ पाणिनेः सूत्रैः गङ्गायमुनयोः नदीसंज्ञा न भवति । “यूस्त्र्याख्यौ नदी” इति सूत्रेण केवलम् ईकार – ऊकारन्तानामेव नदीसञ्ज्ञान तु आकारान्तानाम्। स्थलीशब्दस्य पुनः ईकारान्तत्वाद् भवत्येव।एतादृशम् उत्तराधरं स्वतन्त्र एव कर्तुम् शक्नोति जनः।सत्यमेव व्याकरणस्य “स्वतन्त्रः कर्ता” ।
अभवन् …….
Posted in असन्देहार्थं चाध्येयम्....., शब्दसाधुत्वम्, सूत्रचर्चा, tagged तिङन्तः, प्रश्नः, सूक्तयः on नवम्बर 25, 2009 | 8 Comments »
अभवत् इत्यत्र – भू+शप्+झि- //भू+अ+झ्-इ // अस्याम् स्थितौ झोऽन्तः इति अन्त-आदेशः अथ च इतश्च इति इकार-लोपः उभयम् अपि युगपत् प्राप्नोति। कतरो विधिः बलीयान्? कश्चात्र विनिगमकः? (पाणिनिशाला-संस्कृतभारत्याम् मीनाक्षिवर्यया पृष्ट एषः)
“राम+स्” (१/१)
Posted in असन्देहार्थं चाध्येयम्....., शब्दसाधुत्वम्, सूत्रचर्चा, tagged छात्रा, प्रश्नः, सुबन्तः on नवम्बर 23, 2009 | 5 Comments »
“राम+स्” (१/१) अत्र रामशब्दस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां सत्याम् अपि तद्गतस्य सकारस्य सुपो धातुप्रातिपदिकयोः (पा.२/४/७१)इत्यनेन सूत्रेण न भवति । अत्र किं कारणम्? (प्रश्नोऽयं पाणिनिशालायां कृति-नाम्न्या छात्रया जिज्ञासितः! नव.२००९)
असन्देहार्थं चाध्येयम्…..
Posted in असन्देहार्थं चाध्येयम्....., शब्दसाधुत्वम्, tagged छात्रः, प्रश्नः, सुबन्तः on नवम्बर 23, 2009 | 7 Comments »
’राजन्+स्’ (राजन् १/१) इत्यत्र सकारस्य ’संयोगान्तस्य लोपः’(पा.८/२/२३) इति सूत्रेण कथम् न? (श्रीविजयजैनेन जिज्ञासितम्, nov.23/11/2009, evening)
सूत्रम् पाणिनिबद्धं ……
Posted in व्याकरणप्रशस्तयः, tagged आर्या, सूक्तयः on नवम्बर 21, 2009 | Leave a Comment »
सूत्रम् पाणिनिबद्धं कलयन् पुरुषः समुद्वहति सुदॄशम् / वर्णादीनां धर्मान् बुद्ध्वा सम्यक् प्रयुङ्क्तेऽसौ //
दैनन्दिनम्
मम विषयाः
शब्द-वर्गाः
-
चर्च्-अध्ययने
balramshukla on पाणिनिशाला Ayurvedanarayanan on पाणिनिशाला kalivaradhan on पाणिनिशाला kalivaradhan on तस्मै पाणिनये नमः balramshukla on … Vasu on … bharateeya on … bharateeya on … balramshukla on पाणिनिशाला Brijesh mishra on पाणिनिशाला Kriti on उपधादीर्घभेदः कस्मात्?? Kriti on पाणिनिशाला balramshukla on पाणिनिशाला balramshukla on उपधादीर्घभेदः कस्मात्?? Kriti on उपधादीर्घभेदः कस्मात्?? -
प्रत्यग्र-प्रयत्नाः
एते विषयाः
जगति जयतु पाणिनीय-तन्त्रम्
जगति जयतु पाणिनीय-तन्त्रम् सकलप्रबन्धप्रवेशसिद्धिमन्त्रम्॥
